ေသြးလြန္တုပ္ေကြးအႏၱရာယ္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ - Kanbawza Tai News

Kanbawza Tai News

Represent For Shan State, Myanmar

Breaking

Friday, July 26, 2019

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးအႏၱရာယ္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္


ေကာင္ေလး (ျမန္မာစာ)
.
ယေန႔ ကမၻာေပၚတြင္ ဗိုင္းရပ္စ္ (virus) ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ အျပင္းဖ်ားနာၿပီး ေသြးယိုစီးမႈ ျဖစ္ပြားေစေသာ ေရာဂါအမ်ိဳးမ်ိဳး ရွိၾကသည္။ ထိုကဲ့သို႔ ဗိုင္းရပ္စ္ေရာဂါပိုးေၾကာင့္ အျပင္းဖ်ား နာၿပီး ေသြးယိုစီးမႈ ျဖစ္ပြားေစေသာ ေရာဂါမ်ား အနက္မွ ကြၽႏု္ပ္တို႔ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ အျဖစ္အ မ်ားဆံုးႏွင့္ ေၾကာက္စရာ အေကာင္းဆံုး ေရာ ဂါမွာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ ျဖစ္သည္။ ေသြး လြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါသည္ ျခင္မွတစ္ဆင့္ကူး စက္ေသာ ဗိုင္းရပ္စ္ေရာဂါတစ္မ်ိဳး ျဖစ္သည္။ ကေလးမ်ားတြင္ ေရာဂါျပင္းထန္လာပါက အ လြန္နာမက်န္း ျဖစ္ၿပီး အသက္ေသဆံုးသည္အ ထိ ျဖစ္ပြားႏုိင္ပါသည္။ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ မိုးရာ သီ၏ ဇူလိုင္လႏွင့္ ၾသဂုတ္လမ်ားတြင္ ေရာဂါ ကူးစက္မႈ အမ်ားဆံုး ရွိသည္ကို ေတြ႕ရွိရေသာ္ လည္း ယခုအခါ အခ်ိဳ႕ျပည္နယ္ တိုင္းေဒသ ႀကီးမ်ားတြင္ တစ္ႏွစ္ပတ္လံုး ျဖစ္ပြားလာသည္ ကို ေတြ႕ရွိရပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာ ဂါသည္ တစ္ႏွစ္ျခား (သို႔မဟုတ္) ၂ ႏွစ္ျခား တစ္ႀကိမ္ ကပ္အသြင္ ျဖစ္ေလ့ရွိသည္။ ယခုႏွစ္တြင္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ အျဖစ္အမ်ားဆံုး ႏွစ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ကေလးအေမေတြ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ အထူးသတိျပဳရန္ အထူး လိုအပ္ပါသည္။
.
ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါသည္ အာဗိုဗိုင္း ရပ္စ္ (Arvo- virus) အမ်ိဳးအစား ဒင္ဂီးဗိုင္း ရပ္စ္ (Dengue virus serotype 1, 2,3,4) ေၾကာင့္ျဖစ္ၿပီး ႐ိုး႐ိုးတုပ္ေကြးေရာဂါ (Dengue Fever) ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ (Dengue Haemorihagic Fever) မွ ေနာက္ဆံုးေသြးလန္႔ ျခင္းအဆင့္ဟူ၍ အဆင့္ဆင့္ ျဖစ္ပြားေသာ ေရာဂါျဖစ္သည္။ ေရာဂါျဖစ္ေစေသာ ဒင္ဂီးဗိုင္း ရပ္စ္ပိုးကို ျခင္က်ား (Aedes) မ်ိဳးစိတ္က သယ္ေဆာင္ေပးေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါသည္ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ အဓိက ကူးစက္ျမန္ေရာဂါႀကီး ၄ မ်ိဳးတြင္ တစ္ခုအပါအဝင္ ျဖစ္ပါသည္။ ျဖစ္ပြားပါက ကမၻာ႔က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ (WHO) အထိ အဆင့္ဆင့္ သတင္းေပးပို႕ရေသာ ေရာဂါျဖစ္ ပါသည္။ ကမၻာေပၚတြင္ လူသန္းေပါင္း ၂၅ဝဝ သည္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ကူးစက္မႈရွိေသာ ေဒသမ်ားတြင္ ေနထိုင္ လ်က္ရွိပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး အျမစ္တြယ္မႈရွိ ေသာ ေဒသမ်ားတြင္ အေမရိက၊ အေရွ႕ေတာင္အာရွ၊ ပစိဖိတ္ ေဒသ အေနာက္ပိုင္း၊ အေရွ႕အလယ္ပိုင္းေဒသႏွင့္ အာဖရိကႏုိင္ငံမ်ား ပါဝင္သည္။ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း ၃ဝ အ တြင္း ဆယ္စုႏွစ္မ်ားကို ႏႈိင္းယွဥ္ၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ အေရွ႕ေတာင္အာရွ ႏုိင္ငံမ်ားသည္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါ ျပႆနာအမ်ားဆံုး ႏုိင္ငံမ်ား ျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရပါသည္။ ျမန္မာႏုိင္ငံ၌ ၁၉၆၄ ခုႏွစ္တြင္ Notifiable disease အျဖစ္ သတ္မွတ္၍ ေစာင့္ၾကပ္ၾကည့္႐ႈခဲ့ပါသည္။ ျမန္မာႏုိင္ငံ၌ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕၌ ၁၉၆၉ ခုႏွစ္ခန္႔မွ စတင္၍ ေသြးလြန္ တုပ္ေကြးေရာဂါ ျဖစ္ပြားခဲ့ၿပီး ၁၉၇ဝ ခုႏွစ္တြင္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးကပ္ေရာဂါ ပထမဦးဆံုး ျဖစ္ပြားခဲ့ေၾကာင္း မွတ္ တမ္းမ်ားအရ သိရွိရပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါသည္ ပတ္ဝန္းက်င္ သန္႔ရွင္းေရး နည္းပါးျခင္း၊ ေရသို ေလွာင္မႈ ျပႆနာရွိျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ပြား ေလ့ရွိၿပီး ယခင္က ၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားတြင္သာ ျဖစ္ပြား ခဲ့ေသာ္လည္း ယခုအခါ ေတာရြာမ်ားတြင္ပါ ကူးစက္ပ်ံ႕ႏွံ႕လာသည္ကို ေတြ႕ရွိွရပါသည္။
.

.
ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ ဆုိသည္မွာ ျခင္ မွတစ္ဆင့္ ကူးစက္ေသာ ဗိုင္းရပ္စ္ေရာဂါမ်ား အနက္ အျဖစ္မ်ားေသာ ေရာဂါတစ္မ်ိဳး ျဖစ္ သည္။ အဆိုပါ ေရာဂါသည္ လူတစ္ဦးမွ တစ္ ဦးသို႔ ေရာဂါပိုးရွိေသာ ေအးဒီျခင္ (ေခၚ)ျခင္ က်ား အကိုက္ခံရျခင္းမွ တစ္ဆင့္ ကူးစက္ျဖစ္ ပြားသည္။ ထိုျခင္မ်ား၏ ခႏၶာကိုယ္တြင္ အျဖဴ  အစက္မ်ား ပါရွိသည့္အတြက္ ျခင္က်ားဟု ေခၚျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ျခင္က်ားမ်ားသည္ ေရၾကည္ ေရသန္႕တြင္ အဓိက ေပါက္ပြားၾကၿပီး ေန႔အခါ တြင္ လူမ်ားကို ကိုက္ေလ့ရွိပါသည္။ ေသြးလြန္ တုပ္ေကြးေရာဂါတြင္ ဒင္ဂီးအဖ်ားေရာဂါ၊ ေသြး လြန္တုပ္ေကြးေရာဂါႏွင့္ ေသြးလန္႔ျခင္းဟူ၍ အ ဆင့္ဆင့္ ျဖစ္ပြားတတ္ေသာ ေရာဂါျဖစ္ပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါသည္ အသက္ ၁၅ ႏွစ္ေအာက္တြင္ အမ်ားဆံုး ျဖစ္ပြားတတ္ေသာ္ လည္း ယခုအခါတြင္ အသက္အရြယ္မေရြး ျဖစ္ ပြားလ်က္ရွိပါသည္။ က်ား/မ မေရြး ေတာေရာ ၿမိဳ႕ပါ ေနရာမေရြး ျဖစ္ပြားေလ့ရွိေသာ ေရာဂါ ျဖစ္ပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ လကၡ ဏာမ်ားသည္ ေရာဂါပိုး သယ္ေဆာင္ထားသည့္ ျခင္ကိုက္ခံရၿပီး ပ်မ္းမွ် ၄ ရက္မွ ၆ ရက္အၾကာ တြင္ စတင္ျပသပါသည္။ ျခင္က်ားမ်ားသည္ ေရၾကည္ေရသန္႔ ေရေသတြင္ ေပါက္ပြားေလ့ရွိ ပါသည္။ တစ္ဖန္ ေရအိုးေရခြက္မ်ား၊ ကားတာ ယာအေဟာင္းမ်ားႏွင့္ ဘုရားပန္းအိုးမ်ားတြင္ လည္း အမ်ားဆံုး ေပါက္ပြားႏုိင္သည္။ ျခင္ဥမွ ျခင္ေကာင္ျဖစ္ရန္ ၇ ရက္မွ ၁ဝ ရက္ခန္႔ၾကာ ျမင့္သည္။
.

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ လကၡဏာမ်ားမွာ ၂ ရက္မွ ၇ ရက္အတြင္း အဖ်ားအလြန္ႀကီး ျခင္း၊ ျပင္းထန္စြာ ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ျပင္းထန္ စြာ ဗိုက္ေအာင့္ဗိုက္နာျခင္း၊ ခႏၶာကိုယ္ အေရ အျပားေပၚတြင္ အနီစက္မ်ား ေပၚလာျခင္း၊ ေသြးယိုေသာ လကၡဏာမ်ား ျဖစ္ေပၚလာျခင္း၊ ေကာ္ဖီေရာင္မ်ား အန္ျခင္း၊ ဝမ္းမည္းမည္းမ်ား သြားျခင္းႏွင့္ ေသြးဥမႊား (၁ဝဝ)ေအာက္ ေလ်ာ့ နည္းသြားျခင္းမ်ား ခံစားရသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ ေကြး ေရာဂါအဆင့္မ်ားမွာ ဒင္ဂီးအဖ်ားေရာဂါ၊ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးအဆင့္ႏွင့္ ေသြးလန္႔ျခင္း အဆင့္ဟူ၍ သံုးဆင့္ရွိပါသည္။ သာမန္တုပ္ေကြး အဆင့္မွာ အျခားတုပ္ေကြးေရာဂါမ်ားႏွင့္ ေရာ ဂါလကၡဏာမ်ား အတူတူပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ႏွာ ေစးျခင္း၊ ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ ဖ်ားျခင္း၊ ေခါင္းမူး ျခင္း၊ ကိုယ္လက္မအီမသာ ျဖစ္ျခင္း၊ ေခါင္း ကိုက္ျခင္း၊ အဆစ္အျမစ္မ်ား နာက်ဥ္ျခင္း၊ မ်က္ လံုးေအာင့္ျခင္း၊ မ်က္လံုးလႈပ္ရွားမႈ ျပဳလုပ္တိုင္း နာက်င္ျခင္း၊ ပ်ိဳ႕အန္ျခင္း၊ အစားအေသာက္ ပ်က္ျခင္း ခံစားရသည္။ ပံုမွန္ရာသီ အကူးအ ေျပာင္းတြင္ ျဖစ္တတ္သည့္ တုပ္ေကြးေရာဂါႏွင့္ လည္း ကြာျခားမႈ မရွိေသာေၾကာင့္ မ်ားေသာ အားျဖင့္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးမွန္း မသိလိုက္ၾက ပါ။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး အဆင့္ႏွင့္ ေသြးလန္႔ ျခင္းအဆင့္ စိုးရိမ္ရသည့္ လကၡဏာမ်ားမွာ ခႏၶာ ကိုယ္တြင္း ေသြးယိုစီးသည့္အတြက္ေၾကာင့္ ေကာ္ဖီမႈန္႕ေရာင္၊ အညိဳေရာင္ အဖတ္အမွ်င္ ေလးမ်ားပါေသာ အရည္မ်ား အန္ျခင္း၊ ဝမ္း မည္းမည္းသြားျခင္း၊ ႏွာေခါင္းေသြးယိုျခင္း၊ သြားဖံုးၾကား ေသြးထြက္ျခင္း ျဖစ္တတ္ပါသည္။ တစ္ဖန္ ခႏၶာကိုယ္တြင္ ထိခိုက္သကဲ့သို႔ အနီ ကြက္မ်ားေပၚလာျခင္း၊ ကိုယ္အပူခ်ိန္ ႐ုတ္တ ရက္က်ဆင္းသြားျခင္း (မ်ားေသာအားျဖင့္ စဖ်ား သည့္ေန႕မွ ၃ ရက္ေျမာက္တြင္ ျဖစ္တတ္ပါ သည္)။ ႐ုတ္တရက္ ဗိုက္ေအာင့္၊ ဗိုက္နာျခင္း၊ ဂနာမၿငိမ္ ျဖစ္ျခင္း (သို႔) သတိလစ္ျခင္း၊ ေျခ ဖ်ားလက္ဖ်ားမ်ား အလြန္အမင္း ေအးစက္ျခင္း အႏၱရာယ္ရွိေသာ အေျခအေန ျဖစ္ႏုိင္ပါသည္။ ¤င္း စိုးရိမ္ရသည့္ လကၡဏာတစ္ခုခု ေတြ႕ရွိခဲ့ ပါက နီးစပ္ေဆး႐ုံ/ ေဆးခန္းသို႔ ခ်က္ျခင္းေခၚ ေဆာင္ျပသရန္ လိုအပ္ပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ ေကြးေရာဂါ၏ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ိဳးမ်ားမွာ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ ဦးေႏွာက္အေျမႇးပါး ေရာင္ျခင္း၊ အသည္းပ်က္စီးျခင္း၊ ႏွလံုးေရာင္ျခင္း၊ ကိုယ္ တြင္းအဂၤါမ်ား ပ်က္စီးျခင္းႏွင့္ ေသဆံုးျခင္းမ်ား ျဖစ္ပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါအတြက္ သီးျခားကုထံုး မရွိပါ။ ေရာဂါကို ေစာလ်င္စြာ သိရွိရန္ႏွင့္ ေသခ်ာစြာ ျပဳစုကုသလွ်င္ ေသြး လြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါေၾကာင့္ ေသႏႈန္းကို သိ သာစြာ ေလွ်ာ့ခ်ႏုိင္မည္ ျဖစ္ပါသည္။
.
ထုိကဲ့သို႔ ေသြးလန္႕သည့္ လကၡဏာမ်ား ေပၚေပါက္လာပါက နီးစပ္ရာေဆး႐ုံ/ ေဆးခန္း သို႔ အျမန္ဆံုး ေခၚေဆာင္ျပသရန္ လုိအပ္ပါ သည္။ ေသြးလန္႔သည့္ လကၡဏာမ်ား မရွိပါက မိမိေနအိမ္တြင္ ျပဳစုကုသႏုိင္သည္။ အိမ္တြင္ ျပဳစုကုသျခင္း-
.
ဂ႐ုတစိုက္ ၾကည့္႐ႈျခင္း (ေသြးေပါင္မွန္မွန္ ခ်ိန္ျခင္း၊ ကေလးအေျခအေန ေစာင့္ၾကည့္ျခင္း)
ကိုယ္အပူခ်ိန္အတြက္ ပါရာစီတေမာ (Paracetamol) တိုက္ေကြၽးႏုိင္ျခင္းႏွင့္ ေရဖတ္ တုိက္ေပးျခင္း၊ ပါရာစီတ ေမာမွာ ကိုယ္အပူခ်ိန္ အတြက္သာမက နာက်ဥ္ကိုက္ခဲေနသည္မ်ား အတြက္လည္း အသံုးျပဳပါသည္။ အျခား ကိုယ္ပူ က်ေဆး၊ အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆး အက္စ္ပရင္ (Aspirin) ကဲ့သို႔ ေဆးမ်ားကို လံုးဝ မသံုးစြဲရပါ။ ထုိေဆး မ်ားသည္ ေသြးယိုစီးျခင္း ရွိေနပါက ပိုဆိုးေစသည့္အတြက္ ျဖစ္ပါသည္။
.
အရည္ျပန္လည္ျဖည့္တင္းေပးရန္ လိုအပ္ သျဖင့္ ဓာတ္ဆားရည္ေသာက္ျခင္း၊ အသီးအႏွံ ေဖ်ာ္ရည္မ်ား ေသာက္ေပးျခင္းတို႔ ျပဳလုပ္ရပါ မည္။ ႏုိ႕တုိက္ကေလးငယ္မ်ားကို မိခင္ႏုိ႕ဆက္ လက္ တိုက္ေကြၽးရန္ ျဖစ္ပါသည္။
.
ကေလးစားခ်င္ ေသာက္ခ်င္စိတ္ ရွိမည္ဆို ပါက မည္သည့္ အစားအစာမဆို ေကြၽးႏုိင္ပါ သည္။ သို႔ေသာ္ အညိဳေရာင္ရွိေသာ အရည္မ်ား (ေကာ္ဖီ၊ လက္ဖက္ရည္၊ ေခ်ာကလက္၊ မုိင္လို၊ အိုဗာတင္း) တိုက္ေကြၽးျခင္းကို ေရွာင္ရပါမည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ေသြးယိုစီးမႈႏွင့္ အ ထင္မွားႏုိင္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။
.
ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါမွ ကာကြယ္ရန္ ျပည္သူတစ္ဦးခ်င္းသည္ အေရးပါေသာ အခန္း က႑မွ ပါဝင္သျဖင့္ ေအာက္ေဖာ္ျပပါ အဓိက အခ်က္မ်ားကို ျပည္သူတစ္ရပ္လံုး လုိက္နာက်င့္ သံုးသင့္ပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ သံ သယျဖစ္ပါက ေရာဂါကို ေစာလ်င္စြာ အတည္ ျပဳႏုိင္ရန္အတြက္ ကြၽမ္းက်င္ေသာ က်န္းမာေရး ဝန္ထမ္းမ်ားထံမွ အႀကံဉာဏ္မ်ား ရယူပါ။ ေသြး လြန္တုပ္ေကြးျဖစ္ေစေသာ ေအးဒီးစ္ျခင္က်ား သည္ ေရၾကည္ေရသန္႔တြင္ ေပါက္ ပြားသျဖင့္ ေရစည္ေရအိုးမ်ားကို လံုၿခံဳစြာ ဖံုးအုပ္ထားရန္ ႏွင့္ ပန္းအိုးမ်ားကို ေန႔စဥ္ ေရလဲလွယ္ေပးသင့္ ပါသည္။ မိုးေရ တင္ႏုိင္ေသာ စြန္႔ပစ္ပစၥည္းမ်ား (ပလတ္စတစ္ ဘူးခြံမ်ား ပလင္းခြံမ်ား၊ ေမာ္ ေတာ္ကား တာယာမ်ား၊ ပလတ္စတစ္အိတ္ စ သည္တို႔ကို) စနစ္တက် စြန္႔ပစ္ရန္ အလြန္ပင္ အေရးႀကီးပါသည္။ က်န္းမာေရး ဝန္ထမ္းမ်ားမွ ျခင္ေပါက္ပြားျခင္းကို ထိေရာက္စြာ ကာကြယ္ ႏွိမ္နင္းရန္ ျပည္သူလူထုအား အသိပညာမ်ား ေပးရမည္။ က်န္းမာေရးႏွင့္ အားကစား ဝန္ႀကီး ဌာနက က်န္းမာေရး ဝန္ထမ္းမ်ားမွလည္း က်န္းမာေရး အသိပညာေပးျခင္း၊ ပိုးေလာက္ လမ္း ႏွိမ္နင္းျခင္း၊ လိုအပ္ပါက ျခင္ေဆးမႈတ္ ျခင္း၊ ပိုးေလာက္လမ္း ေသတဲ့အဆိပ္ေဆးခတ္ ျခင္း၊ ေနအိမ္သာမက စာသင္ေက်ာင္းမ်ားမွာ ျခင္ႏွိမ္နင္းေရး လုပ္ငန္းမ်ားကို သက္ဆိုင္ရာဌာ နဆုိင္ရာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားနဲ႔ ေဆာင္ရြက္ကာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ႀကိဳတင္ကာကြယ္ေရး အစီ အစဥ္မ်ား လက္ေတြ႕လုပ္ေဆာင္ေပးေနၿပီ ျဖစ္ ပါသည္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး အႏၱရာယ္ ႀကိဳ တင္ကာကြယ္ႏုိင္ေရးအတြက္ က်န္းမာေရးဝန္ ထမ္းမ်ား ေဆာင္ရြက္ေန႐ုံနဲ႔ မရဘဲ ျပည္သူလူ ထုကလည္း မ်က္စိပြင့္ နားပြင့္နဲ႔ အင္တိုက္အား တိုက္ ပူးေပါင္း ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ရမည္။ သို႔မွ သာလွ်င္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါေၾကာင့္ ေသဆံုးႏႈန္းႏွင့္ ျဖစ္ပြားႏႈန္းကို ေလွ်ာ့ခ်ႏုိင္မည္ ျဖစ္ပါသည္။
.
ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါသည္ ျခင္မွတစ္ ဆင့္ ကူးစက္တာ ျဖစ္ပါသည္။ လူထုအားျဖင့္ ပုိးေလာက္လမ္း ေပါက္ပြားႏႈန္းကို ႏွိမ္နင္းတိုက္ ဖ်က္ႏုိင္သည္။ ပိုးေလာက္လမ္း မရွိပါက ျခင္ လည္း မရွိႏုိင္ေတာ့ပါ။ ထို႕ေၾကာင့္ ကာကြယ္ႏွိမ္ နင္းေရး လုပ္ငန္းမ်ားကို က်န္းမာေရးဌာနတစ္ ခုတည္းနဲ႔ မေဆာင္ရြက္ႏုိင္ပါ။ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ ႏွိမ္နင္းေရး လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ျပည္သူလူထုတစ္ ရပ္လံုးႏွင့္ သက္ဆိုင္ရာ လူမႈေရး အဖြဲ႕မ်ားအား လံုး ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ရမည္။ ''ႀကိဳတင္ကာ ကြယ္ျခင္းသည္ ကုသျခင္းထက္ ပို၍ ေကာင္း ၏''ဟူေသာ စကားအတိုင္း ေသြးလြန္တုပ္ေကြး အႏၱရာယ္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ႏုိင္မည့္ နည္းလမ္း မ်ားကို ျပည္သူလူထု ကိုယ္တိုင္ သိရွိလိုက္နာ ၿပီး လက္ေတြ႕ လုပ္ေဆာင္လာပါက ''ေသြး လြန္တုပ္ေကြး အႏၱရာယ္'' ကင္းေဝးၿပီး က်န္း မာေပ်ာ္ရႊင္ကာ အနာဂတ္ႏုိင္ငံေတာ္ကို အတူ တကြ တည္ေဆာက္ၾကစို႔  
.
=======================================
သွေးလွန်တုပ်ကွေးအန္တရာယ် ကြိုတင်ကာကွယ်
ကောင်လေး (မြန်မာစာ)
.
ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဗိုင်းရပ်စ် (virus) ရောဂါပိုးကြောင့် အပြင်းဖျားနာပြီး သွေးယိုစီးမှု ဖြစ်ပွားစေသော ရောဂါအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုးကြောင့် အပြင်းဖျား နာပြီး သွေးယိုစီးမှု ဖြစ်ပွားစေသော ရောဂါများ အနက်မှ ကျွနု်ပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဖြစ်အ များဆုံးနှင့် ကြောက်စရာ အကောင်းဆုံး ရော ဂါမှာ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ ဖြစ်သည်။ သွေး လွန်တုပ်ကွေး ရောဂါသည် ခြင်မှတစ်ဆင့်ကူး စက်သော ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကလေးများတွင် ရောဂါပြင်းထန်လာပါက အ လွန်နာမကျန်း ဖြစ်ပြီး အသက်သေဆုံးသည်အ ထိ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုးရာ သီ၏ ဇူလိုင်လနှင့် သြဂုတ်လများတွင် ရောဂါ ကူးစက်မှု အများဆုံး ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသော် လည်း ယခုအခါ အချို့ပြည်နယ် တိုင်းဒေသ ကြီးများတွင် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖြစ်ပွားလာသည် ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရော ဂါသည် တစ်နှစ်ခြား (သို့မဟုတ်) ၂ နှစ်ခြား တစ်ကြိမ် ကပ်အသွင် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ယခုနှစ်တွင် သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ အဖြစ်အများဆုံး နှစ်ဖြစ်သောကြောင့် ကလေးအမေတွေ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ အထူးသတိပြုရန် အထူး လိုအပ်ပါသည်။
.
သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါသည် အာဗိုဗိုင်း ရပ်စ် (Arvo- virus) အမျိုးအစား ဒင်ဂီးဗိုင်း ရပ်စ် (Dengue virus serotype 1, 2,3,4) ကြောင့်ဖြစ်ပြီး ရိုးရိုးတုပ်ကွေးရောဂါ (Dengue Fever) သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ (Dengue Haemorihagic Fever) မှ နောက်ဆုံးသွေးလန့် ခြင်းအဆင့်ဟူ၍ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါဖြစ်သည်။ ရောဂါဖြစ်စေသော ဒင်ဂီးဗိုင်း ရပ်စ်ပိုးကို ခြင်ကျား (Aedes) မျိုးစိတ်က သယ်ဆောင်ပေးကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဓိက ကူးစက်မြန်ရောဂါကြီး ၄ မျိုးတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပါသည်။ ဖြစ်ပွားပါက ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) အထိ အဆင့်ဆင့် သတင်းပေးပို့ရသော ရောဂါဖြစ် ပါသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသန်းပေါင်း ၂၅ဝဝ သည် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ကူးစက်မှုရှိသော ဒေသများတွင် နေထိုင် လျက်ရှိပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး အမြစ်တွယ်မှုရှိ သော ဒေသများတွင် အမေရိက၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ ပစိဖိတ် ဒေသ အနောက်ပိုင်း၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသနှင့် အာဖရိကနိုင်ငံများ ပါဝင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃ဝ အ တွင်း ဆယ်စုနှစ်များကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများသည် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါ ပြဿနာအများဆုံး နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် Notifiable disease အဖြစ် သတ်မှတ်၍ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခဲ့ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရန်ကုန်မြို့၌ ၁၉၆၉ ခုနှစ်ခန့်မှ စတင်၍ သွေးလွန် တုပ်ကွေးရောဂါ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၁၉ရဝ ခုနှစ်တွင် သွေးလွန်တုပ်ကွေးကပ်ရောဂါ ပထမဦးဆုံး ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း မှတ် တမ်းများအရ သိရှိရပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါသည် ပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းရေး နည်းပါးခြင်း၊ ရေသို လှောင်မှု ပြဿနာရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွား လေ့ရှိပြီး ယခင်က မြို့ကြီးများတွင်သာ ဖြစ်ပွား ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ တောရွာများတွင်ပါ ကူးစက်ပျံ့နှံ့လာသည်ကို တွေ့ရှိှရပါသည်။
.
သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ ဆိုသည်မှာ ခြင် မှတစ်ဆင့် ကူးစက်သော ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါများ အနက် အဖြစ်များသော ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ် သည်။ အဆိုပါ ရောဂါသည် လူတစ်ဦးမှ တစ် ဦးသို့ ရောဂါပိုးရှိသော အေးဒီခြင် (ခေါ်)ခြင် ကျား အကိုက်ခံရခြင်းမှ တစ်ဆင့် ကူးစက်ဖြစ် ပွားသည်။ ထိုခြင်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အဖြူ  အစက်များ ပါရှိသည့်အတွက် ခြင်ကျားဟု ခေါ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ခြင်ကျားများသည် ရေကြည် ရေသန့်တွင် အဓိက ပေါက်ပွားကြပြီး နေ့အခါ တွင် လူများကို ကိုက်လေ့ရှိပါသည်။ သွေးလွန် တုပ်ကွေးရောဂါတွင် ဒင်ဂီးအဖျားရောဂါ၊ သွေး လွန်တုပ်ကွေးရောဂါနှင့် သွေးလန့်ခြင်းဟူ၍ အ ဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပွားတတ်သော ရောဂါဖြစ်ပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါသည် အသက် ၁၅ နှစ်အောက်တွင် အများဆုံး ဖြစ်ပွားတတ်သော် လည်း ယခုအခါတွင် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ် ပွားလျက်ရှိပါသည်။ ကျား/မ မရွေး တောရော မြို့ပါ နေရာမရွေး ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ရောဂါ ဖြစ်ပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ လက္ခ ဏာများသည် ရောဂါပိုး သယ်ဆောင်ထားသည့် ခြင်ကိုက်ခံရပြီး ပျမ်းမျှ ၄ ရက်မှ ၆ ရက်အကြာ တွင် စတင်ပြသပါသည်။ ခြင်ကျားများသည် ရေကြည်ရေသန့် ရေသေတွင် ပေါက်ပွားလေ့ရှိ ပါသည်။ တစ်ဖန် ရေအိုးရေခွက်များ၊ ကားတာ ယာအဟောင်းများနှင့် ဘုရားပန်းအိုးများတွင် လည်း အများဆုံး ပေါက်ပွားနိုင်သည်။ ခြင်ဥမှ ခြင်ကောင်ဖြစ်ရန် ၇ ရက်မှ ၁ဝ ရက်ခန့်ကြာ မြင့်သည်။
.
သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ လက္ခဏာများမှာ ၂ ရက်မှ ၇ ရက်အတွင်း အဖျားအလွန်ကြီး ခြင်း၊ ပြင်းထန်စွာ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ပြင်းထန် စွာ ဗိုက်အောင့်ဗိုက်နာခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် အရေ အပြားပေါ်တွင် အနီစက်များ ပေါ်လာခြင်း၊ သွေးယိုသော လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၊ ကော်ဖီရောင်များ အန်ခြင်း၊ ဝမ်းမည်းမည်းများ သွားခြင်းနှင့် သွေးဥမွှား (၁ဝဝ)အောက် လျော့ နည်းသွားခြင်းများ ခံစားရသည်။ သွေးလွန်တုပ် ကွေး ရောဂါအဆင့်များမှာ ဒင်ဂီးအဖျားရောဂါ၊ သွေးလွန်တုပ်ကွေးအဆင့်နှင့် သွေးလန့်ခြင်း အဆင့်ဟူ၍ သုံးဆင့်ရှိပါသည်။ သာမန်တုပ်ကွေး အဆင့်မှာ အခြားတုပ်ကွေးရောဂါများနှင့် ရော ဂါလက္ခဏာများ အတူတူပင် ဖြစ်ပါသည်။ နှာ စေးခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ ခေါင်းမူး ခြင်း၊ ကိုယ်လက်မအီမသာ ဖြစ်ခြင်း၊ ခေါင်း ကိုက်ခြင်း၊ အဆစ်အမြစ်များ နာကျဉ်ခြင်း၊ မျက် လုံးအောင့်ခြင်း၊ မျက်လုံးလှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်တိုင်း နာကျင်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ အစားအသောက် ပျက်ခြင်း ခံစားရသည်။ ပုံမှန်ရာသီ အကူးအ ပြောင်းတွင် ဖြစ်တတ်သည့် တုပ်ကွေးရောဂါနှင့် လည်း ကွာခြားမှု မရှိသောကြောင့် များသော အားဖြင့် သွေးလွန်တုပ်ကွေးမှန်း မသိလိုက်ကြ ပါ။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး အဆင့်နှင့် သွေးလန့် ခြင်းအဆင့် စိုးရိမ်ရသည့် လက္ခဏာများမှာ ခန္ဓာ ကိုယ်တွင်း သွေးယိုစီးသည့်အတွက်ကြောင့် ကော်ဖီမှုန့်ရောင်၊ အညိုရောင် အဖတ်အမျှင် လေးများပါသော အရည်များ အန်ခြင်း၊ ဝမ်း မည်းမည်းသွားခြင်း၊ နှာခေါင်းသွေးယိုခြင်း၊ သွားဖုံးကြား သွေးထွက်ခြင်း ဖြစ်တတ်ပါသည်။ တစ်ဖန် ခန္ဓာကိုယ်တွင် ထိခိုက်သကဲ့သို့ အနီ ကွက်များပေါ်လာခြင်း၊ ကိုယ်အပူချိန် ရုတ်တ ရက်ကျဆင်းသွားခြင်း (များသောအားဖြင့် စဖျား သည့်နေ့မှ ၃ ရက်မြောက်တွင် ဖြစ်တတ်ပါ သည်)။ ရုတ်တရက် ဗိုက်အောင့်၊ ဗိုက်နာခြင်း၊ ဂနာမငြိမ် ဖြစ်ခြင်း (သို့) သတိလစ်ခြင်း၊ ခြေ ဖျားလက်ဖျားများ အလွန်အမင်း အေးစက်ခြင်း အန္တရာယ်ရှိသော အခြေအနေ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ¤င်း စိုးရိမ်ရသည့် လက္ခဏာတစ်ခုခု တွေ့ရှိခဲ့ ပါက နီးစပ်ဆေးရုံ/ ဆေးခန်းသို့ ချက်ခြင်းခေါ် ဆောင်ပြသရန် လိုအပ်ပါသည်။ သွေးလွန်တုပ် ကွေးရောဂါ၏ နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများမှာ ဦးနှောက်နှင့် ဦးနှောက်အမြှေးပါး ရောင်ခြင်း၊ အသည်းပျက်စီးခြင်း၊ နှလုံးရောင်ခြင်း၊ ကိုယ် တွင်းအင်္ဂါများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းများ ဖြစ်ပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါအတွက် သီးခြားကုထုံး မရှိပါ။ ရောဂါကို စောလျင်စွာ သိရှိရန်နှင့် သေချာစွာ ပြုစုကုသလျှင် သွေး လွန်တုပ်ကွေး ရောဂါကြောင့် သေနှုန်းကို သိ သာစွာ လျှော့ချနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
.
ထိုကဲ့သို့ သွေးလန့်သည့် လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာပါက နီးစပ်ရာဆေးရုံ/ ဆေးခန်း သို့ အမြန်ဆုံး ခေါ်ဆောင်ပြသရန် လိုအပ်ပါ သည်။ သွေးလန့်သည့် လက္ခဏာများ မရှိပါက မိမိနေအိမ်တွင် ပြုစုကုသနိုင်သည်။ အိမ်တွင် ပြုစုကုသခြင်း-
.
ဂရုတစိုက် ကြည့်ရှုခြင်း (သွေးပေါင်မှန်မှန် ချိန်ခြင်း၊ ကလေးအခြေအနေ စောင့်ကြည့်ခြင်း)
ကိုယ်အပူချိန်အတွက် ပါရာစီတမော (Paracetamol) တိုက်ကျွေးနိုင်ခြင်းနှင့် ရေဖတ် တိုက်ပေးခြင်း၊ ပါရာစီတ မောမှာ ကိုယ်အပူချိန် အတွက်သာမက နာကျဉ်ကိုက်ခဲနေသည်များ အတွက်လည်း အသုံးပြုပါသည်။ အခြား ကိုယ်ပူ ကျဆေး၊ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး အက်စ်ပရင် (Aspirin) ကဲ့သို့ ဆေးများကို လုံးဝ မသုံးစွဲရပါ။ ထိုဆေး များသည် သွေးယိုစီးခြင်း ရှိနေပါက ပိုဆိုးစေသည့်အတွက် ဖြစ်ပါသည်။
.
အရည်ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးရန် လိုအပ် သဖြင့် ဓာတ်ဆားရည်သောက်ခြင်း၊ အသီးအနှံ ဖျော်ရည်များ သောက်ပေးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရပါ မည်။ နို့တိုက်ကလေးငယ်များကို မိခင်နို့ဆက် လက် တိုက်ကျွေးရန် ဖြစ်ပါသည်။
.
ကလေးစားချင် သောက်ချင်စိတ် ရှိမည်ဆို ပါက မည်သည့် အစားအစာမဆို ကျွေးနိုင်ပါ သည်။ သို့သော် အညိုရောင်ရှိသော အရည်များ (ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်၊ ချောကလက်၊ မိုင်လို၊ အိုဗာတင်း) တိုက်ကျွေးခြင်းကို ရှောင်ရပါမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သွေးယိုစီးမှုနှင့် အ ထင်မှားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
.
သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါမှ ကာကွယ်ရန် ပြည်သူတစ်ဦးချင်းသည် အရေးပါသော အခန်း ကဏ္ဍမှ ပါဝင်သဖြင့် အောက်ဖော်ပြပါ အဓိက အချက်များကို ပြည်သူတစ်ရပ်လုံး လိုက်နာကျင့် သုံးသင့်ပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ သံ သယဖြစ်ပါက ရောဂါကို စောလျင်စွာ အတည် ပြုနိုင်ရန်အတွက် ကျွမ်းကျင်သော ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းများထံမှ အကြံဉာဏ်များ ရယူပါ။ သွေး လွန်တုပ်ကွေးဖြစ်စေသော အေးဒီးစ်ခြင်ကျား သည် ရေကြည်ရေသန့်တွင် ပေါက် ပွားသဖြင့် ရေစည်ရေအိုးများကို လုံခြုံစွာ ဖုံးအုပ်ထားရန် နှင့် ပန်းအိုးများကို နေ့စဉ် ရေလဲလှယ်ပေးသင့် ပါသည်။ မိုးရေ တင်နိုင်သော စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ (ပလတ်စတစ် ဘူးခွံများ ပလင်းခွံများ၊ မော် တော်ကား တာယာများ၊ ပလတ်စတစ်အိတ် စ သည်တို့ကို) စနစ်တကျ စွန့်ပစ်ရန် အလွန်ပင် အရေးကြီးပါသည်။ ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းများမှ ခြင်ပေါက်ပွားခြင်းကို ထိရောက်စွာ ကာကွယ် နှိမ်နင်းရန် ပြည်သူလူထုအား အသိပညာများ ပေးရမည်။ ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီး ဌာနက ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းများမှလည်း ကျန်းမာရေး အသိပညာပေးခြင်း၊ ပိုးလောက် လမ်း နှိမ်နင်းခြင်း၊ လိုအပ်ပါက ခြင်ဆေးမှုတ် ခြင်း၊ ပိုးလောက်လမ်း သေတဲ့အဆိပ်ဆေးခတ် ခြင်း၊ နေအိမ်သာမက စာသင်ကျောင်းများမှာ ခြင်နှိမ်နင်းရေး လုပ်ငန်းများကို သက်ဆိုင်ရာဌာ နဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနဲ့ ဆောင်ရွက်ကာ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး အစီ အစဉ်များ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ပေးနေပြီ ဖြစ် ပါသည်။ သွေးလွန်တုပ်ကွေး အန္တရာယ် ကြို တင်ကာကွယ်နိုင်ရေးအတွက် ကျန်းမာရေးဝန် ထမ်းများ ဆောင်ရွက်နေရုံနဲ့ မရဘဲ ပြည်သူလူ ထုကလည်း မျက်စိပွင့် နားပွင့်နဲ့ အင်တိုက်အား တိုက် ပူးပေါင်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရမည်။ သို့မှ သာလျှင် သွေးလွန်တုပ်ကွေး ရောဂါကြောင့် သေဆုံးနှုန်းနှင့် ဖြစ်ပွားနှုန်းကို လျှော့ချနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
.
သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါသည် ခြင်မှတစ် ဆင့် ကူးစက်တာ ဖြစ်ပါသည်။ လူထုအားဖြင့် ပိုးလောက်လမ်း ပေါက်ပွားနှုန်းကို နှိမ်နင်းတိုက် ဖျက်နိုင်သည်။ ပိုးလောက်လမ်း မရှိပါက ခြင် လည်း မရှိနိုင်တော့ပါ။ ထို့ကြောင့် ကာကွယ်နှိမ် နင်းရေး လုပ်ငန်းများကို ကျန်းမာရေးဌာနတစ် ခုတည်းနဲ့ မဆောင်ရွက်နိုင်ပါ။ ကြိုတင်ကာကွယ် နှိမ်နင်းရေး လုပ်ငန်းများတွင် ပြည်သူလူထုတစ် ရပ်လုံးနှင့် သက်ဆိုင်ရာ လူမှုရေး အဖွဲ့များအား လုံး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်။ ''ကြိုတင်ကာ ကွယ်ခြင်းသည် ကုသခြင်းထက် ပို၍ ကောင်း ၏''ဟူသော စကားအတိုင်း သွေးလွန်တုပ်ကွေး အန္တရာယ် ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်မည့် နည်းလမ်း များကို ပြည်သူလူထု ကိုယ်တိုင် သိရှိလိုက်နာ ပြီး လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်လာပါက ''သွေး လွန်တုပ်ကွေး အန္တရာယ်'' ကင်းဝေးပြီး ကျန်း မာပျော်ရွှင်ကာ အနာဂတ်နိုင်ငံတော်ကို အတူ တကွ တည်ဆောက်ကြစို့  

No comments:

Post a Comment